Işık ve Ekran Ölçüm Cihazları

Işık ölçümünde hangi büyüklükler ölçülür?

• Aydınlık düzeyi (lx): Yüzeye düşen ışık miktarı; iş yeri aydınlatma denetimlerinin temel büyüklüğü.
• Renk sıcaklığı (CCT, K): Işığın sıcak veya soğuk tonunu ifade eder.
• Renksellik koordinatları (xy, u'v'): Işığın rengini renk uzayında tanımlar.
• Renk geriverim indeksi (CRI, Ra): Işık kaynağının nesne renklerini ne kadar doğal gösterdiğini CIE 13.3 yöntemine göre ifade eder.
• Spektral dağılım: Işığın dalga boylarına göre dağılımı; LED ve özel aydınlatma geliştirmede kullanılır.

Aydınlık ölçerlerin performans sınıflandırması CIE yayınında ve JIS C 1609-1, DIN 5032-7 gibi standartlarda tanımlanır. Ölçüm başlığındaki kosinüs düzeltmesi, eğik açıyla gelen ışığın doğru değerlendirilmesini sağlar.

Bu büyüklüklerin hepsi her uygulamada gerekmez. Bir depo veya koridor denetiminde aydınlık düzeyi yeterli olurken, bir müzede, mağazada ya da LED armatür üretiminde ışığın rengi ve nesne renklerini gösterme biçimi de ölçülür. Dolayısıyla doğru cihaz, raporlanacak büyüklüklerin listesiyle başlayan bir değerlendirmeyle belirlenir.

Işık ölçüm cihazları seçim rehberi

Yalnızca aydınlık düzeyi ölçülecekse dijital lüksmetre T-10A / T-10MA yeterlidir; ayrılabilir başlığı çok noktalı ölçüme ve PWM sürücülü LED aydınlatmaya uygundur.

Işığın rengi de önemliyse tristimulus esaslı CL-200A aydınlık düzeyiyle birlikte renk sıcaklığı ve renksellik koordinatlarını verir. Renk geriverim indeksinin sahada kontrol edileceği uygulamalarda dokunmatik ekranlı CRI ölçer CL-70F kullanılır.

LED ve OLED gibi kaynaklarda spektral dağılım, CRI ve renk sadakati değerlendirmesi gerektiğinde spektral aydınlık ölçer CL-500A tercih edilir. Çok düşük aydınlık seviyeleri, geniş dalga boyu aralığı ve ağ üzerinden çok noktalı ölçüm gerektiren Ar-Ge uygulamalarında CL-700A konumlanır.

Seçimde belirleyici soru, hangi büyüklüğün raporlanacağıdır: yalnızca lüks mü, yoksa renk sıcaklığı, CRI veya spektrum mu? Ayrıntılı karşılaştırma lüksmetre nasıl seçilir rehberinde yer alır.

Işık ölçüm cihazlarında karşılaştırma ölçütleri

Cihazlar yalnızca ölçtükleri büyüklüğe göre değil, ölçüm koşullarına göre de ayrışır. Bu nedenle seçim yapılırken aşağıdaki ölçütler birlikte değerlendirilir.

• Ölçüm aralığı: Gece aydınlatması ve acil durum ışıkları çok düşük lüks değerleri, dış mekan ve sahne ışıkları ise yüksek değerler gerektirir.
• Spektral uyum: Sensörün insan gözünün duyarlılık eğrisine ne kadar yakın olduğu, özellikle LED gibi dar bantlı kaynaklarda doğruluğu belirler.
• Başlık yapısı: Ayrılabilir veya kablolu başlık, operatörün gölgesini ölçümden uzak tutar ve çok noktalı ölçüme olanak verir.
• Veri yönetimi: Bilgisayar bağlantısı, kayıt ve raporlama özellikleri, denetim ve üretim kalite kontrolünde iş yükünü azaltır.
• Standart sınıfı: Resmi denetim raporlarında cihazın ilgili standart sınıfını karşılaması beklenir.

Örneğin bir ofisin aydınlatma denetimi ile bir LED üretim hattındaki son kontrol aynı cihazla yapılabilir; ancak ikincisinde renk ve spektral veri de gerektiğinden daha kapsamlı bir cihaz ekonomik açıdan daha anlamlı hale gelir.

Uygulama alanları

• İş yeri, ofis, okul ve hastanede aydınlatma seviyesi denetimi
• LED armatür ve aydınlatma ürünlerinde üretim kalite kontrolü
• Aydınlatma tasarımı ve devreye alma ölçümleri
• Bitki yetiştirme ve özel uygulama ışıklarında spektral değerlendirme
• Ar-Ge laboratuvarlarında ışık kaynağı karakterizasyonu

Ölçüm yöntemlerinin özeti laboratuvar teknolojileri sayfasında, renk ölçümüyle ilgili cihazlar ise renk ve parlaklık ölçüm cihazları kategorisinde yer alır.

Doğru ölçüm için dikkat edilecekler

Ölçüm başlığı ölçülecek düzlemle aynı hizada tutulmalı, operatörün gölgesi ve yansıması ölçüme karışmamalıdır. Ayrılabilir başlıklı cihazlar bu nedenle saha ölçümlerinde avantaj sağlar.

Işık kaynağı açıldıktan sonra kararlı hale gelmesi için beklenir; özellikle deşarj lambaları ve bazı LED sürücüler ilk dakikalarda farklı değer verir. Raporlanacak ölçümlerde cihazın kalibrasyon durumu ve ölçüm koşulları kayda alınır.

Sıkça sorulan sorular

İlgili rehberler

• Lüksmetre nasıl seçilir: aydınlık, renk sıcaklığı ve CRI ölçümü